دوستداران هنر دوبله

یکی از فیلمهای مورد علاقه من که هر از گاهی هوس تماشای مجددش به سرم میزند ، گنج های سیه رامادره شاهکار بی بدیل جان هیوستون است. فیلمی جاودانه با هنرنمایی های همفری بوگارت – با بهترین بازی اش بدون شک - والتر هیوستون و تیم هولت . قصه ای از حرص و طمع و تاثیر آن بر روابط انسانی و اینکه چگونه جنون قدرت و ثروت روح انسان را پیش از جسمش می کشد. شخصیت ماندگار فرد سی دابز چند سال پیش طی یک نظرسنجی از طرف انستیتوی فیلم امریکا پس از دون کورلئونه به عنوان بهترین شخصیت سینمایی و بالاتر از اسکارلت اوهارا ، انی هال ، ریک بلین و ... قرار گرفت که این نشان از عظمت کار هیوستون فیلمنامه نویس و بوگارت بازیگر دارد.

دوبله این فیلم در دهه 60 انجام شده و یکی از نخستین تجربه های مدیریت دوبلاژ امیر زند هم هست. ایشان مدیر دوبلاژ فیلمهای همچون ارباب حلقه ها و پالپ فیکشن هم بوده اند که از معدود آثار خوب دوبله در سالهای اخیر هستند.

اولین چیزی که در دوبله گنج های سیه رامادره جلب توجه می کند انتخاب صدای منوچهر اسماعیلی برای همفری بوگارت است ، که به نظر من انتخابی بسیار هوشمندانه است! دوبلور بسیاری از آثار شاخص بوگارت، حسین عرفانی بوده و در فیلمهایی همچون کازابلانکا ، شاهین مالت ، گذرگاه تاریک ، دست چپ خدا و .... به جای این بازیگر بهترین گویندگی ها را انجام داده. اما در تمام آن فیلمها بوگارت هایی که عرفانی به جایشان حرف زده یک خصوصیت مشترک دارند. همه آنها مقتدر و با عزت نفس اند! مانند ریک بلین ، سام اسپید ، هری مورگان و ... که صدا و لحن عرفانی نیز همیشه این اقتدار و صلابت را به خوبی منعکس کرده. اما فرد سی دابز فیلم گنج های سیه رامادره ولگردی است که برای شخصیت خود ارزشی قائل نیست ، برای ته سیگار روشن روی زمین نیم خیز می شود و با حقیرانه ترین لحن از جان هیوستون پول گدایی می کند! اگر به جای چنین شخصیتی صدای عرفانی انتخاب می شد - با توجه به اینکه صدای او تداعی گر اقتدار همفری بوگارت است – چندان برای تماشاگر پیگیر دوبله قابل باور و دلنشین نمی شد. منوچهر اسماعیلی به خوبی توانسته همگام با رشد دراماتیک این شخصیت در طول فیلم پیش برود. چه در ابتدای فیلم که با بیخیالی و ساده انگاری از اینکه هرگز گرفتار طمع طلا نخواهد شد ، سخن می گوید، چه وقتی که توهم توطئه همراهان به سرش می زند و چه وقتی که در انتهای فیلم به اوج جنون میرسد ، گویندگی اسماعیلی عالی و بی عیب و نقص است. صدای دلنشین غلامعلی افشاریه که همیشه حسی از مثبت بودن در خودش دارد روی چهره تیم هولت به خوبی نشسته و عزت الله مقبلی نیز بدون شک بهترین دوبلور برای پیرمردهای دنیادیده فیلمهای وسترن بوده است!

ترجمه اثر به خوبی انجام شده اما برای دوبله فیلم یک مشکل عمده وجود داشته. اینکه بسیاری از دیالوگ ها در نماهای بسته چهره بازیگران گفته می شود و حرکت لبها کاملا قابل مشاهده است. در این حالت علاوه بر درستی ترجمه دیالوگ ها باید بر تطابق کلمات گفته شده با چیزی که قابل لبخوانی است نیز توجه کرد. مدیر دوبلاژ برای رعایت این اصل بسیار وقت و انرژی گذاشته و در تمامی صحنه ها تطابق حرکت لب و کلمات رعایت شده و از این لحاظ شاید فقط با دوبله گتسبی بزرگ ، شاهکار مدیریت دوبلاژ خسرو خسروشاهی قابل قیاس باشد. البته بعضا ترجمه دیالوگ ها اجبارا تغییر کرده و ترجمه دقیق دیالوگهای گفته شده نیستند. مثلا در جایی که پیرمرد  به بوگارت می گوید : " اگه به پست راهزنا بخوری کاری به طلاهات ندارن، اونا تو رو به خاطر یه جفت کفش هم میکشن! " که برای تطبیق با حرکت لب بازیگر اینگونه گفته شده : "اگه به پست راهزنا بخوری بدشانسی آوردی چون اونا تو رو واس خاطر کفشات می کشن!" که مرحوم مقبلی با تاکید روی کلمه "کفشات" مفهوم جمله را به اصل نزدیک تر می کند.  هر چند در برخی جاها نیز احساس می شود دیالوگ ها از آن حالت عامیانه ای که باید باشند جدا شده اند. اما روی هم رفته دوبله این فیلم با ترجمه ای خوب و گویندگی های عالی همه دوبلورها از آثار شاخص محسوب می شود.

گنج های سیه رامادره (جان هیوستون - 1948)

مدیر دوبلاژ : امیر زند

گویندگان : منوچهر اسماعیلی (همفری بوگارت / فرد سی دابز) ، عزت الله مقبلی (والتر هیوستون / هووارد) ، غلامعلی افشاریه (تیم هولت / باب کورتین) ، ناصر ممدوح (بروس بنت / کدی) ، مهوش افشاری (پسر بلیط فروش) و ....